Hibrit ve uzaktan çalışan personel için ofis ergonomisi, iş kazası sorumluluğu ve işverenin İSG yükümlülüklerini bu kapsamlı rehberde öğrenin.

Uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte iş sağlığı ve güvenliği açısından yalnızca işyerindeki çalışma ortamlarının değil, çalışanların ev veya farklı lokasyonlarda oluşturduğu çalışma alanlarının da önemi arttı.

Çalışanın bilgisayar başında uzun süre çalışması, uygun olmayan masa ve sandalye kullanımı, ekranın yanlış konumlandırılması, yetersiz aydınlatma, elektrik kablolarının düzensizliği ve çalışma alanındaki fiziksel riskler; uzun vadede kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına ve çeşitli iş sağlığı ve güvenliği risklerine neden olabilir.

Bu nedenle hibrit ve uzaktan çalışan personel için ofis ergonomisi, yalnızca çalışan konforuyla ilgili bir konu değil, aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi gereken önemli bir konudur.

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nde de işverenin, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda çalışanı bilgilendirmesi, gerekli eğitimi vermesi ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini alması gerektiği düzenlenmektedir.

Hibrit ve Uzaktan Çalışma Nedir?

Uzaktan çalışma, çalışanın işveren tarafından belirlenen iş organizasyonu kapsamında işini işyeri dışında gerçekleştirmesidir.

Hibrit çalışma ise çalışanın çalışma süresinin bir bölümünü işyerinde, diğer bölümünü ise ev veya başka bir çalışma ortamında gerçekleştirdiği çalışma modelidir.

Örneğin bir çalışanın haftanın üç günü şirket ofisinde, iki günü ise evinden çalışması hibrit çalışma modeline örnek gösterilebilir.

Bu çalışma modellerinde çalışanın fiziksel olarak işyerinde bulunmadığı günlerde de işle bağlantılı faaliyetleri devam eder. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımının yalnızca şirket ofisiyle sınırlandırılması doğru değildir.

Uzaktan Çalışmada İş Sağlığı ve Güvenliği Neden Önemlidir?

Uzaktan çalışmada çalışan genellikle bilgisayar, monitör, klavye, mouse, telefon ve çeşitli ofis ekipmanlarını uzun süre kullanır.

Uygun olmayan çalışma koşulları;

• Boyun ve sırt ağrılarına
• Bel rahatsızlıklarına
• Omuz ve kol problemlerine
• El ve bilek zorlanmalarına
• Göz yorgunluğuna
• Baş ağrısına
• Kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına
• Duruş bozukluklarına
• Fiziksel yaralanmalara

neden olabilir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ofislerde iş sağlığı ve güvenliği rehberinde de ergonominin temel amaçlarından birinin yaralanma ve sakatlanma risklerini azaltarak çalışan ile iş ortamı arasında uygunluğu sağlamak olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle uzaktan çalışma sistemlerinde ergonomi, işverenin ve çalışanın birlikte ele alması gereken bir konudur.

Evden Çalışan Personel İçin Ofis Ergonomisi Nasıl Olmalıdır?

Evden çalışırken mutfak masası, yemek masası veya koltuk gibi geçici alanların sürekli çalışma istasyonu olarak kullanılması ergonomik açıdan uygun olmayabilir.

Çalışanın mümkün olduğunca işe uygun ve düzenli bir çalışma alanı oluşturması gerekir.

Çalışma Masası Uygun Olmalıdır

Çalışma masası, bilgisayar ve diğer ekipmanların rahat şekilde yerleştirilebileceği yeterli genişlikte olmalıdır.

Masa üzerinde çalışanın kollarını rahat şekilde konumlandırabileceği alan bulunmalı ve çalışan çalışma sırasında omuzlarını sürekli yukarı kaldırmak zorunda kalmamalıdır.

Masanın yüksekliği de çalışan ile kullanılan ekipmanın özelliklerine uygun olmalıdır.

Ergonomik Sandalye Kullanılmalıdır

Uzun süre bilgisayar başında çalışan kişiler açısından sandalye seçimi oldukça önemlidir.

Sandalyenin;

• Bel bölgesini desteklemesi
• Sırt desteğinin bulunması
• Oturma yüksekliğinin ayarlanabilir olması
• Ayakların zemine rahat şekilde basmasına izin vermesi
• Çalışanın çalışma masasına uygun pozisyonda oturmasını sağlaması

önemlidir.

Çalışanın gün boyunca uygun olmayan bir sandalyede çalışması, zaman içerisinde bel, sırt ve boyun bölgesinde rahatsızlıklara yol açabilir.

Bilgisayar Ekranı Doğru Konumlandırılmalıdır

Monitörün çok aşağıda veya çok yukarıda bulunması boyun bölgesinde gereksiz zorlanmaya neden olabilir.

Ekran mümkün olduğunca çalışanın karşısında ve uygun göz seviyesinde konumlandırılmalıdır.

Çalışanın ekrana bakabilmek için sürekli başını aşağı eğmesi veya yukarı kaldırması ergonomik açıdan uygun değildir.

Laptop ile uzun süre çalışan kişiler açısından harici klavye ve mouse kullanılması ve ekranın uygun seviyeye yükseltilmesi ergonomiyi önemli ölçüde iyileştirebilir.

Klavye ve Mouse Kullanımına Dikkat Edilmelidir

Klavye ve mouse kullanılırken bileklerin uzun süre aşırı bükülmemesine dikkat edilmelidir.

Mouse’un çalışanın kolayca ulaşabileceği bir konumda bulunması ve çalışanın sürekli olarak kolunu uzatmak zorunda kalmaması gerekir.

Özellikle gün boyunca bilgisayar kullanan çalışanlarda tekrarlayan hareketlerden kaynaklanabilecek rahatsızlıkların önlenmesi için çalışma düzeni gözden geçirilmelidir.

Aydınlatma Yeterli Olmalıdır

Çalışma alanında yeterli aydınlatma bulunmalıdır.

Ekrana doğrudan gelen yoğun ışık veya pencere kaynaklı yansımalar görüşü zorlaştırabilir.

Bu nedenle monitörün konumu, pencere ve ışık kaynakları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Yetersiz veya yanlış yönlendirilmiş aydınlatma göz yorgunluğunun artmasına neden olabilir.

Çalışma Alanında Kablolar Düzenlenmelidir

Evden çalışmada gözden kaçabilen önemli risklerden biri elektrik kablolarıdır.

Bilgisayar, monitör, modem, şarj cihazı ve diğer ekipmanlara ait kabloların geçiş yollarında dağınık şekilde bırakılması takılma ve düşme riskini artırabilir.

Bu nedenle kablolar mümkün olduğunca düzenlenmeli ve çalışanların geçiş alanlarında risk oluşturmayacak şekilde sabitlenmelidir.

Uzaktan Çalışan Personel İçin Ergonomi Eğitimi Verilmeli mi?

Uzaktan çalışan personelin de yaptığı işe ve çalışma ortamına ilişkin riskler konusunda bilgilendirilmesi önemlidir.

İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde yalnızca yangın, deprem veya acil durum gibi konulara değil, çalışanların günlük çalışma ortamlarında karşılaşabilecekleri ergonomik risklere de yer verilmelidir.

Çalışanlara;

• Doğru oturma pozisyonu
• Monitörün doğru konumlandırılması
• Masa ve sandalye ayarları
• Klavye ve mouse kullanımı
• Çalışma alanının düzenlenmesi
• Ekran karşısında çalışma sırasında mola verilmesi
• Elektrik ve kablo güvenliği
• Ev çalışma alanındaki fiziksel riskler

hakkında bilgi verilmesi faydalı olacaktır.

Uzaktan eğitim yöntemiyle verilen İSG eğitimlerinde eğitimlerin tamamlanması ve değerlendirme sonuçlarının kayıt altına alınmasına ilişkin kurallar da bulunmaktadır.

Uzaktan Çalışırken İş Kazası Olursa Ne Olur?

Uzaktan çalışan bir personelin yaşadığı her kaza otomatik olarak iş kazası kabul edilmez.

Burada temel olarak olayın işin yürütümüyle bağlantısı ve iş ilişkisi kapsamında gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmelidir.

Örneğin çalışan işveren tarafından verilen görev kapsamında evinde bilgisayar başında çalışırken çalışma faaliyetiyle bağlantılı bir olay yaşayabilir.

Buna karşılık çalışanın tamamen kişisel faaliyetleri sırasında meydana gelen bir olayın iş kazası niteliği farklı şekilde değerlendirilir.

Bu nedenle uzaktan çalışmada meydana gelen bir olayın iş kazası olup olmadığının değerlendirilmesinde olayın gerçekleştiği yerden ziyade olayın iş ile bağlantısı, çalışanın yaptığı faaliyet ve olayın koşulları önem taşır.

Evde Meydana Gelen Her Kaza İş Kazası mıdır?

Hayır.

Çalışanın evinde meydana gelen her kaza doğrudan iş kazası olarak değerlendirilemez.

Örneğin çalışan mesai sırasında işverenin verdiği görevi yerine getirirken işle bağlantılı bir olay yaşayabilir. Ancak aynı çalışan çalışma saatleri içerisinde tamamen kişisel bir iş yaparken meydana gelen bir kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle uzaktan çalışanlar açısından iş kazası değerlendirmesinde olayın işle bağlantısının ayrıntılı şekilde ortaya konulması gerekir.

Uzaktan Çalışmada İşverenin Sorumluluğu Nedir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesine göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu kapsamda gerekli tedbirlerin alınması, organizasyonun yapılması, araç ve gereçlerin sağlanması, risklerin değerlendirilmesi ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının izlenmesi işverenin sorumlulukları arasında yer almaktadır.

Uzaktan çalışma modeline geçilmesi bu genel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 12. maddesi de işverenin, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak çalışanı İSG önlemleri konusunda bilgilendirmesini, gerekli eğitimi vermesini, sağlık gözetimini sağlamasını ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almasını öngörmektedir.

Dolayısıyla işverenin uzaktan çalışan personele ilişkin riskleri tamamen göz ardı etmesi doğru değildir.

İşveren Evdeki Çalışma Alanından Sorumlu mudur?

Bu konu özellikle uzaktan çalışma açısından dikkatle değerlendirilmelidir.

İşverenin sorumluluğu, çalışanın evindeki tüm yaşam alanlarının güvenli hale getirilmesi şeklinde anlaşılmamalıdır.

Burada önemli olan çalışanın yaptığı iş, işveren tarafından sağlanan ekipmanlar, çalışma koşulları ve işle bağlantılı risklerdir.

İşverenin sorumluluğunun kapsamı;

• İşin niteliğine
• Çalışma düzenine
• İşveren tarafından sağlanan ekipmanlara
• Çalışma alanına ilişkin düzenlemelere
• Çalışanın yaptığı işe
• Ortaya çıkan olayın koşullarına

göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle uzaktan çalışma sisteminde işveren tarafından belirlenen çalışma düzeninin, iş sağlığı ve güvenliği açısından açık ve anlaşılır şekilde oluşturulması önemlidir.

İşveren Uzaktan Çalışanlara Ekipman Sağlamalı mı?

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, uzaktan çalışmada işveren tarafından sağlanan malzeme ve iş araçlarının kullanımına ilişkin düzenlemeler içermektedir.

İşin yürütülmesi için gerekli ekipmanların belirlenmesi ve bunların güvenli şekilde kullanılmasına ilişkin hususların çalışma düzeninde açıkça belirlenmesi önemlidir.

Örneğin çalışanın sürekli bilgisayar kullanması gereken bir işte;

• Bilgisayar
• Monitör
• Klavye
• Mouse
• Gerekli diğer ekipmanlar

çalışmanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Ergonomi açısından da yalnızca ekipmanın çalışıyor olması yeterli değildir. Ekipmanın çalışanın sağlığı açısından uygun şekilde kullanılabilmesi gerekir.

Hibrit Çalışmada İSG Riskleri Nasıl Yönetilmelidir?

Hibrit çalışma modelinde çalışan hem ofiste hem de farklı bir çalışma ortamında bulunduğu için risklerin iki farklı çalışma düzeninde değerlendirilmesi gerekir.

Örneğin ofiste ergonomik çalışma masası ve sandalye bulunan bir çalışan, evde laptopunu doğrudan yemek masasının üzerine koyarak çalışıyor olabilir.

Bu durumda çalışan aynı işi yapmasına rağmen iki farklı çalışma ortamında farklı risklerle karşılaşır.

Bu nedenle hibrit çalışma sistemlerinde;

1. Ofis çalışma ortamı değerlendirilmelidir.
2. Uzaktan çalışma koşulları belirlenmelidir.
3. Çalışanlara ergonomi eğitimi verilmelidir.
4. Kullanılan ekipmanların uygunluğu değerlendirilmelidir.
5. Çalışma alanındaki fiziksel riskler konusunda çalışan bilgilendirilmelidir.
6. İş kazalarının bildirim ve değerlendirme süreçleri belirlenmelidir.
7. Risk değerlendirmesi çalışma modelindeki değişiklikleri dikkate alacak şekilde güncellenmelidir.

İSG Profesyonelleri Uzaktan Çalışma Risklerini Nasıl Ele Alabilir?

İş güvenliği uzmanları ve diğer İSG profesyonelleri açısından hibrit çalışma, geleneksel işyeri risk değerlendirmesine göre farklı bir yaklaşım gerektirebilir.

Özellikle masa başı çalışanların yoğun olduğu işyerlerinde ergonomik riskler değerlendirilirken çalışanların yalnızca ofisteki çalışma koşullarına bakılması yeterli olmayabilir.

Çalışanlara gönderilecek ergonomi kontrol listeleri, bilgilendirme dokümanları ve eğitimler bu konuda faydalı olabilir.

Örneğin bir uzaktan çalışma ergonomi kontrol listesi hazırlanarak çalışanlardan çalışma alanlarını değerlendirmeleri istenebilir.

Kontrol listesinde;

• Sandalye uygun mu?
• Masa çalışma için yeterli mi?
• Monitör uygun seviyede mi?
• Klavye ve mouse uygun konumda mı?
• Çalışma alanında yeterli aydınlatma var mı?
• Elektrik kabloları düzenli mi?
• Geçiş alanlarında takılma riski var mı?
• Çalışma alanı yeterince havalandırılıyor mu?
• Çalışan düzenli aralıklarla mola veriyor mu?

gibi sorular bulunabilir.

Uzaktan Çalışmada İş Kazası Riskini Azaltmak İçin Alınabilecek Önlemler

Uzaktan çalışan personelin iş kazası ve ergonomik risklerini azaltmak için işverenler tarafından aşağıdaki uygulamalar gerçekleştirilebilir:

Çalışanlara ergonomi eğitimi verilmesi: Çalışanların doğru oturma, ekran kullanımı ve çalışma alanının düzenlenmesi konusunda bilinçlendirilmesi sağlanabilir.

Çalışma ekipmanlarının değerlendirilmesi: İşin niteliğine göre çalışanlara sağlanan bilgisayar ve diğer ekipmanların ergonomik açıdan uygunluğu değerlendirilebilir.

Çalışma alanı rehberi hazırlanması: Çalışanlara evde güvenli bir çalışma alanının nasıl oluşturulacağı konusunda yazılı veya görsel rehber verilebilir.

Ergonomi kontrol listeleri kullanılması: Çalışanların kendi çalışma ortamlarını kontrol edebilmesi için basit kontrol listeleri hazırlanabilir.

Risk değerlendirmesinin güncellenmesi: Hibrit veya uzaktan çalışma sistemine geçişle ortaya çıkabilecek yeni riskler değerlendirilmelidir.

İş kazası prosedürünün belirlenmesi: Uzaktan çalışanların yaşayabileceği olayların nasıl bildirileceği ve değerlendirileceği konusunda çalışanlara bilgi verilmelidir.

Uzaktan Çalışma İSG Açısından İşverenin Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı?

Hayır.

Çalışanın evden veya başka bir lokasyondan çalışması, işverenin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki genel yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

6331 sayılı Kanun kapsamında işverenin risklerin önlenmesi, gerekli tedbirlerin alınması, çalışanların bilgilendirilmesi ve risk değerlendirmesinin yapılması gibi temel yükümlülükleri devam eder.

Bununla birlikte bu durum, işverenin çalışanın evindeki her türlü olaydan sınırsız şekilde sorumlu olduğu anlamına da gelmez.

Özellikle iş kazası değerlendirmesinde olayın işle bağlantısı, çalışma faaliyeti, işveren tarafından sağlanan ekipman ve olayın meydana geliş şekli birlikte incelenmelidir.

Sonuç

Hibrit ve uzaktan çalışma modelleri, çalışma hayatına önemli esneklikler getirirken iş sağlığı ve güvenliği açısından yeni değerlendirme alanları da ortaya çıkarmıştır.

Özellikle bilgisayar başında çalışan personel açısından ergonomik risklerin göz ardı edilmemesi gerekir. Uygun olmayan sandalye, yanlış ekran yüksekliği, yetersiz aydınlatma, düzensiz kablolar ve uzun süre hareketsiz çalışma hem çalışan sağlığını hem de iş verimliliğini olumsuz etkileyebilir.

Uzaktan çalışma modelinde işverenin İSG yükümlülükleri tamamen ortadan kalkmaz. Ancak evde meydana gelen her olayın otomatik olarak iş kazası kabul edilmesi de söz konusu değildir. Olayın iş ile bağlantısı ve gerçekleşme koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle işverenlerin hibrit ve uzaktan çalışma sistemlerinde ergonomi, eğitim, risk değerlendirmesi, ekipman güvenliği ve iş kazalarının bildirim süreçlerini birlikte ele alması önemlidir.

İSG profesyonelleri açısından ise uzaktan çalışma, klasik ofis risk değerlendirmesine ek olarak çalışanların çalışma ortamlarının ve ergonomik koşullarının da dikkate alınmasını gerektiren yeni bir çalışma alanıdır.