İş Güvenliği Uzmanı Görev Yetki ve Sorumlulukları

İş güvenliği uzmanı, çalışanların sağlığını korumak, iş kazalarını önlemek ve işyerlerinde güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla görev yapan nitelikli bir profesyoneldir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işverenler, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına bağlı olarak iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür.
Bu kapsamda iş güvenliği uzmanlarının görev, yetki ve sorumlulukları yasal düzenlemelerle açıkça belirlenmiştir.

1. İş Güvenliği Uzmanının Tanımı ve Yasal Dayanağı

İş güvenliği uzmanı; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, iş sağlığı ve güvenliği alanında uzmanlık belgesi sahibi mühendis, mimar veya teknik personeldir.
Uzmanlık belgesi; A, B ve C sınıflarına ayrılmış olup, bu sınıflar işyerinin tehlike sınıfına göre görev yapma yetkisini belirler:

• C sınıfı uzmanlar: Az tehlikeli işyerlerinde,
• B sınıfı uzmanlar: Tehlikeli işyerlerinde,
• A sınıfı uzmanlar: Çok tehlikeli işyerlerinde görev yapabilirler.

Bu yetkilendirme, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

2. İş Güvenliği Uzmanının Görevleri

İş güvenliği uzmanlarının temel görevi, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin etkin biçimde yürütülmesini sağlamaktır.
Bu görevler aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir:

a) Risk Değerlendirmesi ve Önleme Faaliyetleri

• İşyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikeleri belirlemek, risk değerlendirmesi çalışmalarına katılmak,
• Risklerin ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için öneriler sunmak,
• Alınan önlemlerin uygulanmasını ve etkinliğini izlemek.

b) Çalışma Ortamı Gözetimi

• İşyerinde yapılan çalışmaların mevzuata uygun yürütülmesini sağlamak,
• İş ekipmanlarının güvenli kullanımını denetlemek, periyodik kontrollerin zamanında yapılmasını izlemek,
• Çalışma ortamı ölçümlerini (gürültü, toz, aydınlatma vb.) takip etmek.

c) Eğitim ve Bilgilendirme

• Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konularında periyodik eğitimler vermek,
• Yeni işe başlayan personele oryantasyon (işe giriş) eğitimi sağlamak,
• Eğitim kayıtlarını tutmak ve işverene raporlamak.

d) Acil Durum Planlaması

• Yangın, patlama, doğal afet gibi acil durumlara karşı planların hazırlanmasına katkı sağlamak,
• Tatbikatların düzenlenmesini sağlamak, eksikliklerin giderilmesini önermek.

e) Kaza ve Olay İnceleme

• Meydana gelen iş kazalarını ve ramak kala olaylarını incelemek,
• Olayın nedenlerini analiz ederek tekrarını önlemeye yönelik rapor hazırlamak,
• İş kazalarının SGK ve Bakanlık bildirim süreçlerinde işverene rehberlik etmek.

f) İSG Kurulu Çalışmaları

• 50’den fazla çalışanı olan işyerlerinde kurul toplantılarına katılmak,
• Kurul kararlarının uygulanmasını izlemek, alınan önlemlerin etkinliğini değerlendirmek.

3. İş Güvenliği Uzmanının Yetkileri

İş güvenliği uzmanları, görevlerini etkin biçimde yürütebilmek için kanunen tanınmış çeşitli yetkilere sahiptir.
Bu yetkiler, bağımsız ve tarafsız çalışabilmeleri için güvence niteliği taşır.

a) Tespit ve Öneri Yetkisi

Uzman, işyerinde tespit ettiği uygunsuzluk ve tehlikeleri yazılı olarak işverene bildirir.
Bu bildirim, işverene önlem alma sorumluluğu yükler.

b) Durdurma Talebi Yetkisi

Hayati tehlike arz eden durumlarda uzman, işvereni yazılı olarak uyarır ve gerekirse çalışmanın durdurulması için işverene öneride bulunabilir.
Bu durum, 6331 Sayılı Kanun’un 13. maddesi kapsamında değerlendirilir.

c) Eğitim ve Bilgilendirme Yetkisi

İş güvenliği uzmanı, çalışanların bilinç düzeyini artırmak amacıyla eğitim programlarını planlama ve yürütme yetkisine sahiptir.

d) Görüş Bildirme Yetkisi

Yeni makine, ekipman veya teknoloji yatırımlarında, İSG açısından uygunluk değerlendirmesi yapma ve görüş sunma yetkisi vardır.

4. İş Güvenliği Uzmanının Sorumlulukları

Uzmanlar, görevlerini yerine getirirken hem işverene karşı hem de mevzuata karşı sorumludur.
Bu sorumluluklar, idari, cezai ve etik boyutlar içerir.

a) Mesleki Sorumluluk

• Görev alanındaki riskleri tanımlamak ve işverene raporlamakla yükümlüdür.
• Görevini ihmal eden veya yetersiz danışmanlık veren uzman, doğabilecek zararlardan mesul tutulabilir.

b) Hukuki Sorumluluk

• Uzmanın görevini yerine getirmemesi sonucu iş kazası meydana gelirse, TCK’nın 85. ve 89. maddeleri uyarınca cezai sorumluluk doğabilir.
• Ancak işverenin yükümlülükleri saklıdır; uzman sadece kusuru oranında sorumlu olur.

c) Gizlilik Sorumluluğu

• İşyerine ait bilgi ve belgeleri üçüncü kişilerle paylaşamaz.
• Bu yükümlülük, iş sözleşmesi sona erse dahi devam eder.

5. İş Güvenliği Uzmanının Çalışma Süreleri

İş güvenliği uzmanlarının işyerinde ayırması gereken süre, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değişir.
2025 yılı itibarıyla yürürlükte olan süreler şu şekildedir:

Tehlike Sınıfı	Çalışan Başına Süre (dakika/ay)	Örnek
Az tehlikeli	10 dk	100 çalışan = 1.000 dk (16,6 saat/ay)
Tehlikeli	20 dk	100 çalışan = 2.000 dk (33,3 saat/ay)
Çok tehlikeli	40 dk	100 çalışan = 4.000 dk (66,6 saat/ay)

Bu süreler, iş güvenliği uzmanı ile işveren arasında yapılan sözleşmeye İSG-KATİP sistemi üzerinden yansıtılır.

6. İşveren ve Uzman Arasındaki İlişki

İşveren, iş güvenliği uzmanının görevini etkin biçimde yerine getirmesi için gerekli araç, gereç, süre ve erişimi sağlamakla yükümlüdür.
Uzman, bağımsız çalışır; ancak yaptığı tespitleri ve önerileri yazılı şekilde işverene bildirir.
İşveren, bu önerileri değerlendirmek ve gerekli önlemleri almak zorundadır.

Uzman ile işveren arasındaki ilişkinin temelinde şu ilke vardır:

“Uzman tavsiye eder, işveren uygular.”

7. İş Güvenliği Uzmanının Bağımsızlığı ve Etik İlkeleri

İş güvenliği uzmanı; görevini yerine getirirken tarafsızlık, dürüstlük ve mesleki etik ilkelerine bağlı kalmak zorundadır.
İşveren baskısı veya çıkar çatışması durumlarında, mevzuat ve kamu yararı esas alınmalıdır.
Uzmanın işten çıkarılması veya sözleşmesinin feshi, mevzuata aykırı şekilde gerçekleşirse Bakanlığa bildirim hakkı bulunmaktadır.

8. Sonuç ve Değerlendirme

İş güvenliği uzmanları, çalışma hayatında “önleyici güvenlik kültürünün” temel aktörlerindendir.
Uzmanların yasal yetkilerini doğru kullanması, sorumluluklarını bilinçli biçimde yerine getirmesi ve işverence desteklenmesi; iş kazalarının önlenmesinde kritik rol oynamaktadır.

6331 Sayılı Kanun’un öngördüğü sistemin başarısı, iş güvenliği uzmanlarının bilgi, etik ve bağımsızlık ilkeleriyle hareket etmesine bağlıdır.
Bu nedenle her işyerinde, uzmanların önerileri dikkate alınmalı, İSG faaliyetleri yalnızca yasal zorunluluk olarak değil, insan hayatını koruma sorumluluğu olarak görülmelidir.